Door Fiona Robertson.
Tijdens de negentiende eeuw werd fantasmagorie - of theatrale horrorshows - een populaire attractie in Groot-Brittannië, Europa en de Verenigde Staten. De makers gebruikten verlichting, projectoren, rook, geluidseffecten en elektrische schokken om allerlei spookbeelden te laten verschijnen en het publiek bang te maken. Een opeenvolging van angstaanjagende beelden werd op schermen getoond. Theaters werden vaak dienovereenkomstig ingericht. Er gingen zelfs geruchten dat vaste klanten gedrogeerd werden.
Tijdens het doen van inquiry vorige week, verscheen het woord fantasmagorie. Ik besefte - in grotere mate dan ik eerder had gedaan - de precieze aard van de fantasmagorie die in mijn gedachten gaande was. Ik weet zeker dat het hetzelfde geldt voor velen van ons. We spelen scènes af uit het verleden en herhalen die keer op keer. Verbeeldingen van toekomstige catastrofes of leed nemen bezit van ons. Deze beelden kunnen zo levendig zijn, dat ze bijna of helemaal ons bewustzijn innemen, ongeacht wat we in de fysieke realiteit doen. Ze lijken natuurlijk des te echter wanneer ze vergezeld gaan van gedachten en gevoelens.
Het vermogen om te fantaseren en je dingen voor te stellen is in mijn ogen een prachtig aspect van de menselijke geest. De creativiteit van de geest brengt ons zulke wonderen, waaronder kunst, drama, muziek en literatuur. En toch lijkt diezelfde capaciteit ons soms ook te kwellen. Is het mogelijk om de projector en de rookmachines uit te schakelen, de spookbeelden achter ons te laten en gewoonweg het theater te verlaten?
Ik vermoed dat de fantasmagorie deels ontstaat doordat we tot nu toe niet in staat zijn geweest om het hoofd te bieden aan wat er werkelijk is. Wanneer we getraumatiseerd zijn - vooral als kinderen - is het logisch om te dissociëren en je terug te trekken uit de pijnlijke realiteit van het lichaam naar de veronderstelde haven van de geest. Althans, hier in de geest, kunnen we ons voorstellen wat zou kunnen of zou moeten zijn. We kunnen een voorstelling maken van wat we willen en niet gekregen hebben. We kunnen fantaseren over wat er gebeurd zou kunnen zijn of wat er nog zou kunnen gebeuren. In onze verbeelding behouden we een gevoel van controle in omstandigheden waarin we anders machteloos zijn.
Ook al is de fantasmagorie beangstigend, het voelt vaak minder pijnlijk of angstaanjagend dan feitelijk de waarheid van onze ervaring onder ogen zien. Het onder ogen zien van de waarheid betekent het loslaten van de mogelijkheid van iets anders, zelfs als die mogelijkheid alleen in de fantasie bestaat. De waarheid onder ogen zien betekent de gevoelens en sensaties, die we zo hard hebben geprobeerd om niet te voelen, daadwerkelijk van binnenuit te voelen. De waarheid onder ogen zien betekent aan onszelf toegeven hoe erg het precies was.
Op deze manier uit dissociatie en ontkenning komen is niet gemakkelijk, maar toch voelt het als een opluchting. Het is zeker een opluchting voor het lichaam, dat onvermijdelijk de waarheid van onze ervaring heeft vastgehouden, zelfs als we ons er niet bewust van waren. Het is alleen maar natuurlijk dat de geest - met goede bedoelingen om ons te beschermen tegen de realiteit van pijnlijke waarheden - soms terughoudend is om alles wat er is onder ogen te zien. Hij fluistert of schreeuwt waarschuwingen. Hij probeert ons af te leiden. En toch zijn we op een gegeven moment, ondanks de waarschuwingen en afleidingen, bereid om het podium op te klauteren en naar de mechanismen te kijken die achter de fantasmagorie liggen. We worden ons ervan bewust dat we in een theater zitten; projectoren zoemend, rookmachine blazend.
Hoe meer we kijken, des te meer we ons gaan realiseren wat er achter de horrorshow schuilgaat. Zodra we niet-gevoelde gevoelens gaan voelen, beginnen de projectoren uit te schakelen, op zijn minst een beetje. Zodra we voor onszelf toegeven hoe het werkelijk voor ons was, zijn we in staat om op een diepere manier contact te maken met ons lichaam. Toen ik vorige week verder ging met mijn inquiry, heb ik erkend hoe laag mijn zelfrespect mijn hele leven lang was geweest. Ik begon in te zien hoe gebiologeerd we door de fantasmagorie neigen te zijn. Eenmaal volledig en diep erkend, hoeft de realiteit van ons verleden niet langer op dezelfde manier de scepter te zwaaien. Wij blijven over in het nu - dit lichaam, dit moment, deze stoel, deze geluiden.
Wat gebeurt er als we de feitelijke fysieke ruimte beginnen te bewonen in plaats van de fantasmagorie? Het lijkt erop dat onze focus verschuift naar de realiteit van het lichaam en we beginnen op een subtiel andere manier direct contact te maken met de wereld om ons heen. Er is een verrukking met betrekking tot belichaming die over het hoofd wordt gezien als we verslaafd zijn aan de fantasmagorie. Voor mij zijn subtiele niveaus van dissociatie meer en meer komen te vervallen en heb ik meer kunnen genieten van de geneugten van de zintuigen. Het is een vreugde om vollediger in vorm te komen - zowel onze eigen vorm als de stevigheid van vorm om ons heen. We worden niet langer gegijzeld door het theatrale spektakel dat in onze hoofden gaande is, maar we wijzen het ook niet af. Naarmate we meer geïncarneerd raken, neemt de scheiding tussen lichaam en geest af en voelen we ons onvermijdelijk meer inclusief. Onze relatie met onszelf, onze lichaam en de fysieke dingen van het leven begint te transformeren. Het lijkt erop dat er geen einde komt aan deze reis van belichaming.
