Door Scott Kiloby; vertaald door Hanneke Geraeds-de Vries.
We leven in een nog grotendeels onontwikkelde wereld. Aan de buitenkant vertonen we zeker tekenen van evolutie. Onze telefoonvriendelijke levens, contacten via sociale media, wetenschappelijke doorbraken en andere wereldse ontwikkelingen onthullen een steeds veranderend menselijk landschap dat een vooruitstrevende kant op lijkt te gaan. Maar we ervaren nog steeds een groot gebrek aan verbondenheid met wat we zijn en stuiten op veel obstakels voor ware vrijheid, vreugde, creativiteit, tevredenheid en vrede; tenminste hier in het Westen. Velen zijn de mentale, emotionele en spirituele beperkingen, die ook hun ouders, grootouders en overgrootouders ervoeren, nog steeds niet ontgroeid. De generaties blijven genereren. De buitenkant wordt mooier en mooier. Maar de kernproblemen blijven meestal bestaan, ongeacht het aantal nieuwe nakomelingen. In zeker opzicht treedt er zelfs een soort regressie op, waarbij mensen zo van zichzelf en van elkaar verwijderd zijn, dat ze aan hun schermpjes gekluisterd blijven, zelfs als ze zich op een meter afstand van elkaar of in het gezelschap van dierbaren bevinden.
We lijken met alle geweld nog steeds relaties te willen onderhouden vanuit een gevoel van tekortkoming, alsof er ergens achter ons uiterlijk, in de diepe spelonken van ons hart en onze ziel, onze ware identiteit schuilt: “niet genoeg”. Dit doordringende gevoel van “niet genoeg” steekt overal de kop op, in elke relatie. Velen hebben zelfs de wens opgegeven om te erkennen dat er iets grootsers bestaat dan dit innerlijke gevoel van tekortkoming. In plaats daarvan herkaderen ze dit als: “het hoort nu eenmaal bij mens-zijn.” Het lijkt alsof de mogelijkheid om meer authentiek, echter, meer ontwaakt en liefdevoller te leven zo buiten hun bereik ligt, dat ze zich hebben neergelegd bij het zich toe-eigenen van dit valse masker, in plaats van het te onderzoeken.
Het masker laat anderen iets anders zien, terwijl we diep van binnen, achter die uiterlijke façade, niet bij machte zijn om echt onszelf te zijn, om onszelf, openlijk en onbeschaamd, precies te laten zien zoals we zijn. We hebben nauwelijks voeling met de fundamentele onzekerheden die bijna al onze behoeften en wensen voeden. We raken snel geëmotioneerd en vallen terug in oude patronen van conflicten, pruilen, beschuldigen, klagen of projecteren. We vermijden om deze basisemoties te voelen, terwijl we over-intellectualiseren en onszelf en elkaar over-analyseren. In het tijdperk van politieke en spirituele correctheid zijn we zo het contact met ons eigen lichaam en gevoelens verloren dat we continu nastreven de gevoelens van anderen niet te kwetsen. En zo beschermen we elkaar dus, als moederberen doen, tegen het ontgroeien van onze beperkte mentale en emotionele patronen. Dit gebrek aan contact met ons diepere emotionele landschap brengt het risico met zich mee dat we op dezelfde voet verder gaan, zoals we al duizenden jaren doen.
Wat voor veel mensen belangrijk schijnt te zijn, is hoe ze eruitzien of hoe ze op een ander over komen, of ze genoeg likes op Facebook hebben, of ze slimmer zijn dan gemiddeld, of ze gelijk hebben of het goed voor elkaar hebben of dat ze genoeg geld, roem, aandacht of erkenning van de anonieme massa verzameld hebben. Natuurlijk is niet iedereen even vatbaar voor dit soort patronen. Maar tot op zekere hoogte duikt het bij de meesten van ons wel eens de kop op. We zoeken buiten onszelf naar iets waarmee we het gevoel van tekortkoming in onszelf op kunnen vullen. En de belofte dat die leemte opgevuld gaat worden vind je op elke straathoek, in elke tv-reclame, promotie, nieuwe relatie of verslavend middel of activiteit. Zelfs heel veel moderne spiritualiteit lijkt sterk op deze dingen te focussen. In sommige van deze kringen lijkt het tegenwoordig belangrijker om deel uit te maken van een populaire beweging, om mensen een spiritueel Nooitgedachtland te bieden of om een fantastische reeks spirituele beloften te vergaren in plaats van het uitnodigen tot een diepgaand en radicaal onderzoek van onze ervaring. Je zou kunnen zeggen dat de spirituele leraren de vervangers zijn geworden van ouders die geen goede rolmodellen waren of niet de nodige liefde en aandacht schonken. Tekortkoming is de brandstof voor ons leven en onze relaties. En we lijken nooit zonder te komen zitten. Het gevoel van tekortkoming heeft zo’n sluw en verbluffend vermogen om elke generatie te overleven en zichzelf zo goed in elk verhaal, gevoel en relatie te verbergen, dat we ons er maar vaag bewust van zijn hoezeer de onderstroom ervan de touwtjes in handen heeft. Het is veel geschreeuw om weinig wol. En dat is precies wat het verhaal over tekortkoming ons biedt: niets, niets meer dan de schijn van vooruitgang, erkenning of vervulling.
Deze manier van leven brengt een soort ontoereikendheid met zich mee waardoor velen zich leeg, verloren en bedroefd voelen; niet bij machte om hun ware creativiteit en potentieel in het leven te realiseren. We houden niet van onszelf. En onze cultuur zendt alleen maar verkeerde signalen uit over hoe we van onszelf zouden kunnen gaan houden. Zij richt zich op wat er buiten onszelf te vinden is en hoe de buitenkant eruit hoort te zien. We laten ons misleiden door die cultuur in plaats van deze van binnenuit te ontmantelen.
We zouden het niet meer klakkeloos voor waar aan moeten nemen. Wat is er dan nodig om daarboven uit te stijgen? In ieder geval niet nog meer beloftes die van buitenaf komen. Het is geen nieuwe iPhone of een nieuwe liefde. Het gaat niet om de toekomst, want de toekomst is altijd minimaal een stap verwijderd, zo niet meer; we bereiken haar nooit. Het is geen spiritueel Nooitgedachtland dat zichzelf presenteert als de goede afloop van een sprookje: “en ze leefden nog lang en gelukkig”. Het is niet het vooruitzicht dat anderen ons lief hebben, ons nodig hebben en erkennen. Wat er voor nodig is, is de moed om deze patronen, waar tekortkoming een rol speelt, volledig in het moment, zodra ze zich voordoen, onder ogen te zien en ze te doorzien, onszelf zonder terughoudendheid onder te dompelen in de emoties die we zo wanhopig proberen te vermijden. Als we al die energie die naar buiten toe wordt geprojecteerd, op anderen en op de toekomst, bij onszelf kunnen houden door de kracht van louter waarnemen, dan maken we kans om op een veel diepere en meer transformerende manier te evolueren.
In plaats van het zoeken naar iets buiten onszelf zouden we beter ons innerlijk landschap kunnen waarnemen. Maar het maakt nogal uit hoe we dat doen, want we zijn geneigd tot een soort verlammende analyse te vervallen, zodra we naar binnen gaan kijken.
Er bestaat een verleidelijke aantrekkingskracht om onszelf, elkaar en onze emoties te over-conceptualiseren. Waarvoor ik je hier uitnodig, is niet het herdefiniëren van onze innerlijke ervaring, maar eerder een zuiver waarnemen ervan, terwijl je alles laat zijn zoals het is. En terwijl we zo waarnemen, komen we deze patronen op het spoor, waardoor generaties aan valse overtuigingen en patronen ontmanteld worden. Daarin schuilt een prachtige vrijheid, een omarming van alles. Dit omarmen laat ons verder kijken dan zelfgenoegzaam kernachtige uitspraken citeren als: “Ik accepteer zowel mijn perfecties als mijn imperfecties.” Dat is alleen maar een onvolwassen vorm van spiritualiteit. Het kan zoveel dieper gaan dan dat.
Dit onderzoek brengt ons niet in een of andere lege, open toestand van Nirvana, want ook zo’n toestand gaat weer voorbij. Ik spreek hier ook niet over een non-dualistische realisatie, want dat is ook alleen maar een voorbijgaande fase. Nee, dit soort waarnemen, zolang we niets omzeilen en de moed hebben om bij alles wat er dan ook maar opkomt te blijven, maakt het mogelijk om volledig van onszelf te houden en onszelf te zijn. We laten gehechtheid aan verleden en toekomst varen, maar ook de gehechtheid aan het nu en aan alle spirituele of speciale staten en ervaringen. We komen weer terug in de wereld en realiseren ons dat we die nooit verlaten hebben. We houden van onszelf zonder onszelf echt te kunnen definiëren. En deze vrijheid, die niet langer door concepten wordt aangetast, stelt ons in staat om te blijven veranderen en evolueren. Ons hart, denken en lichaam blijven plooibaar, in staat zich aan te passen aan en vloeiend mee te bewegen met allerlei ervaringen - van liefde tot liefdesverdriet tot rouw of de dood. Dit kan de manier waarop we onszelf, elkaar en de wereld zien, ingrijpend veranderen. Het kan ons creatieve vermogen ontketenen, niet langer gebonden aan de lof van anderen. We zijn dan creatief, louter uit pure en onverhulde vreugde om het creatieve proces zelf - niets meer en niets minder. We laten als vanzelf de generaties van leed en tekortkoming achter ons. Onze relaties veranderen. We zijn niet langer gebonden aan het altijd maar beschermen van de gevoelens van andere mensen of het willen ontvangen van liefde van anderen. We zijn niet langer op die oude, kleverige manier aan elkaar gehecht, die verstikkend en behoeftig aanvoelt. We hebben lief op een volwassen, heldere en openhartige manier. We komen dichter bij elkaar en voelen ons dieper verbonden met elkaar, simpelweg door onze maskers neer te leggen.
En dat, mijn vrienden, is geen belofte. Beloften impliceren dat er iets te geven valt, iets dat van buiten af komt of in de toekomst te vinden is. Dit alles zit al in je. Het enige dat nodig is, is de moed om op de juiste manier waar te nemen. Laat niemand je vertellen dat je meer nodig hebt dan de handeling van puur waarnemen en de organische acceptatie van je ervaring die daarmee samen gaat. De sleutel tot het leven zit niet verborgen in een diepgaande tekst. Het is niet iets dat we aan onszelf toe hoeven te voegen. Het menselijk leven is geen vergissing. Het is niet nodig om het van buitenaf te corrigeren. Onze liefde wordt binnenin onze smart vastgehouden, wachtend om los te breken zodra dit leed ontmoet wordt. Ons beloofde land is ons gewaarzijn in dit moment van alles dat zich al op een natuurlijke manier ontvouwt. Het grootste besef is niet dat er een prachtige toekomst op ons staat te wachten. Het zit hem in het van moment tot moment zien wat er werkelijk in de kern van onze huidige ervaring ligt. Als we zien dat daar niets ligt, is alles mogelijk. Compleet blanco laten we dan het leven alle ruimte innemen en op een wijze, andere manier evolueren. Dat is hoe de generaties van leed en tekortkoming wegvallen. Dat is hoe we verbinding met elkaar vinden. Dat is hoe we de pure vreugde herontdekken van het creëren van waar we voor hier zijn om te creëren. Dat is hoe we los komen van onze schermpjes. Dat is hoe we gezonde grenzen stellen. Dat is hoe we nieuwe mogelijkheden voor onze kinderen aanboren. Dat is hoe we de oorlogen beëindigen. Dat is hoe we anderen laten zijn wie ze zijn. Dat is hoe we onze eigen, unieke expressie in de wereld vinden. Dat is hoe we stoppen met het buiten onszelf zoeken naar iets dat ons innerlijk niet kan vervullen.
Zo worden we wie we altijd al bedoeld waren te zijn: onszelf.
Dit blog verscheen eerder op de oude Living Inquiries-website