Home » Blog » Artikel

Categorie: Artikel

Uit de patstelling van pesten; een stappenplan voor alle betrokkenen

Door Hanneke Geraeds-de Vries.

Pesten is een groot maatschappelijk probleem. Onder jongeren komt pesten het meest voor op school, maar ook digitaal pesten vindt steeds vaker plaats (NJI, 2016, 2017). Ook volwassenen worden gepest; op het werk (FNV, 2018), in de buurt of in het verzorgingstehuis (Rickandie, 2011). De gevolgen van pesten kunnen zeer ernstig zijn, zowel op korte als op lange termijn (Kolstein, 2006; Reijntjes, 2010) en voor alle betrokkenen (Goossens, 2012, p. 30; Nishina, 2005). Het in dit artikel beschreven zevenstappenplan op basis van de Living Inquiries (Scott Kiloby) laat zien welke stappen jij kunt nemen als je last hebt van pesten.

De huidig aanpak op scholen richt zich vooral op het inzetten van gedragscodes, sociale vaardigheidstrainingen, extra surveillance, disciplinerende maat- regelen en cognitieve gedragstherapeutische benaderingen (Goossens, 2012, pp. 145-220; Yabko, 2013, p. 3). Met andere woorden: zorg dat je het juiste gedrag vertoont anders word je gestraft, ofwel door de leerkracht ofwel door de pestkop.

Betrokkenen bij een pestsituatie weten wel wat ze zouden moeten doen en willen het ook, maar lijken bij een confrontatie telkens weer te vervallen in reflexmatige reacties en gewoontes (Yabko, 2013). De huidige aanpak lijkt de betrokkenen onvoldoende handvatten te bieden om dit te veranderen (Androu, 2007).

Weet jij wel wat je zou moeten doen als je met pesten geconfronteerd wordt, maar reageer je altijd op dezelfde, niet-helpende manier? Dan kan dit zevenstappenplan behulpzaam zijn; of je nu gepest wordt, pest, meeloopt met de pester, een omstander bent, ouder bent of broer of zus, in vertrouwen genomen bent of de verantwoordelijkheid hebt over de groep waarin gepest wordt.

Als je handelt vanuit welbevinden, ook wel natuurlijke rust (Kiloby) of mindfulness (Kabat-Zinn, 2005), dan volgt de juiste actie op een natuurlijke manier en in harmonie met jezelf en met je omgeving (Dameron, 2015; Garofolo, 2012; Schonert-Reichl, 2015). De Living Inquiries van Scott Kiloby vormen een (zelf)onderzoeksmethode waarop het zevenstappenplan uit dit artikel gebaseerd is.


Last
Wie je ook bent, hoe je situatie ook is en welke rol je ook in de pestsituatie hebt, de last die jij ervaart bestaat uit wat je voelt en denkt. Dat wat je voelt zijn fysieke sensaties. Dat wat je denkt zijn woorden of beelden. Ga maar na. Denk eens terug aan een keer dat je last had van pesten. Zie je de situatie voor je? Misschien zijn er ook nog woorden die je hoort in je gedachten? Ontdek de fysieke sensatie(s) die gepaard gaan met deze beelden en/ of woorden. Voel je dat de fysieke sensatie opkomt zodra je aan die situatie denkt? Het lijkt of het gevoel vastgeklit zit aan de gedachten. Scott Kiloby noemt dit het ‘Velcro-effect’ (letterlijk: het klittenbandeffect): woorden (zwarte Bunchems), beelden (groene Bunchems) en/of fysieke sensaties (rode Bunchems) (Zie foto hierboven). Het aan elkaar klitten van deze elementen maakt dat je het als last ervaart. Om van de last af te komen is het dus zaak om dit kliteffect ongedaan te maken door elk onderdeeltje apart: 1. vast te pakken, 2. te isoleren van de rest en 3. het te laten verdwijnen, zodat het niet opnieuw gaat klitten.


Zevenstappenplan

Stap 1. Waar heb ik last van?
Wanneer had je voor het laatst last van pesten? Hoe verschijnt dat nu aan je: zijn het woorden, beelden of fysieke sensaties, of een combinatie (kliteffect)? Het is mogelijk om op een voor jou geschikt moment aan de last te werken. Je bent dus niet per se aangewezen op het moment van de confrontatie zelf.

Stap 2. Wat vraagt nu de meeste aandacht?
Als fysieke sensaties de boventoon voeren ga je na waar je precies de fysieke sensatie in je lichaam voelt. Voel je het op een plek, of op meerdere plekken? Als het er meerdere zijn, voel dan welke het meest om aandacht vraagt. Zijn ze gelijkwaardig, neem ze dan samen als uitgangspunt. Kun je niet meteen aanwijzen waar in je lichaam je het voelt, vraag je dan af of je het over je hele lichaam voelt. Zo ja, dan neem je deze fysieke sensatie als uitgangspunt. Zo nee, scan dan je lichaam al voelend van je hoofd langzaam naar beneden, net zo lang totdat je de fysieke sensatie tegenkomt. Zodra je de fysieke sensatie gelokaliseerd hebt, geef je er een cijfer aan tussen de 0 en de 10. 0 Betekent dat je helemaal niets voelt, 10 dat het bijna niet te hebben is. Schrijf het eventueel op. Zo kun je bijhouden of de fysieke sensatie verbetert en verdwijnt.

Stap 3. Rust er natuurlijk mee

1. Vastpakken
Vervolgens raak je de fysieke sensatie als het ware van binnen aan: Voelt de fysieke sensatie hard of zacht? Voelt het geconcentreerd op een plek of verspreid over een groter gebied? Voel je het continu of wordt het onderbroken? Voelt het warm of koud? Wat valt je nog meer op aan deze fysieke sensatie? Verzeker jezelf ervan dat je steeds alleen maar blijft voelen. Soms verschijnen er heel subtiel beelden bij, bijvoorbeeld van de locatie van het gevoel. Is dit het geval, bekijk het beeld even en ga dan weer van kijken naar voelen. Eventueel kun je het tekenen of ergens noteren voor een later zelfonderzoek.
Als er zich beelden aan je opdringen ga je na of het beeld stilstaand is, zoals bij een foto. Of bewegen ze als in een film? Al naar gelang wat er verschijnt, kijk je ernaar alsof je naar een foto of een fotocollage kijkt aan de muur of een film in de bioscoop of op televisie: merk de verschillende kleuren en de verschillende vormen op.
Zie je woorden, ga dan met je aandacht naar de letters. Zijn ze getypt of handgeschreven? Zijn het blokletters of niet? Hoor je woorden? Luister dan aandachtig of ze hard of zachtjes klinken. Wat is de toon waarop het gezegd wordt (vriendelijk, gemeen)? Is de toonhoogte hoog of laag? Wiens stem is het eigenlijk?

2. Isoleren
Tast al voelend, kijkend of luisterend de grens af van de fysieke sensatie, beelden of woorden. Waar beginnen ze, waar eindigen ze? Zijn er ook tussengrenzen?
Merk de verschillen op tussen het voelen van de fysieke sensatie en hoe het daarbuiten voelt; tussen wat je ziet als je naar het beeld of letter kijkt en daarbuiten; tussen het horen van woord(en) en ze niet meer horen.


Stap 4. Gaat het weg?

3. Verdwijnen
Bekijk, beluister of bevoel het en volg wat ermee gebeurt. Het is heel belangrijk dat je alleen maar volgt. Soms willen we dat iets weggaat of dat het verandert, en soms juist dat het blijft. Als dit gebeurt, merk dan op dat dit ook weer gedachten zijn; woorden en/of beelden dus. Neem ze waar en verplaats dan je aandacht weer terug naar datgene waar je mee bezig was, voordat deze extra woorden en/of beelden opdoken.
Benader het alsof je het voor de eerste keer ontdekt. En misschien is het ook de eerste keer dat je het op zo’n manier de volle aandacht geeft. De kans is groot dat er dan ook echt wat te ontdekken valt. Je doet er dus niks mee, alleen maar kijken, luisteren of voelen. Wat gebeurt er? Verdwijnt het? Zo ja, ga dan terug naar stap 1 en check of er nu nog iets is waar je last van hebt. Zo ja, doorloop hiermee dan het proces opnieuw.
Verdwijnt het niet, ga dan naar stap 5.


Stap 5. Verandert het?
Als het verandert, dan zijn er andere fysieke sensaties, woorden of beelden die we moeten isoleren. Ga weer naar stap 2 en onderzoek deze verandering.
Is dit niet het geval, ga dan verder bij stap 6.


Stap 6. Is het eng?
Is het eng of vormt het een dreiging? Dan zijn er andere fysieke sensaties, woorden of beelden die we moeten isoleren. Ga weer naar stap 2 en onderzoek deze dreiging.
Zo nee, ga dan verder bij stap 7.


Stap 7. Laat het me iets doen?
Check of je de neiging hebt om iets te gaan doen of juist iets te laten.
Zo nee, ga dan weer naar stap 2 en onderzoek datgene dat nu om aandacht vraagt.
Is dat wel het geval, onderzoek dan waar die neiging nu precies vandaan komt en diep dit antwoord uit door weer naar stap 2 te gaan.

Door op deze manier de drie onderdelen van de last volledige aandacht te geven, er op een natuurlijke manier mee te rusten, vermindert deze last. De klittenbal raakt ontklit. Als je de volgende keer in een vergelijkbare pestsituatie komt, word je er minder of niet meer door gehinderd. Concreet betekent dit dat je minder of niet meer automatisch overgaat tot het oude, onwenselijke gedragspatroon, dat niet helpend is in de pestsituatie.
Het uitblijven van dit reflexmatige gedragspatroon biedt ruimte voor creatieve mogelijkheden en oplossingen. Je ervaart dan meer keuzevrijheid. Misschien maak je gebruik van de aangeleerde gedragsregels. Misschien ontstaat er wel een uniek en creatief antwoord op de pestsituatie dat door zijn originaliteit veel meer indruk maakt en mogelijk anderen inspireert.


Voordeel
Zolang er op een dieper niveau een klittenbal van woorden, beelden en fysieke sensaties aan blijft zetten tot reflex- en patroonmatig gedrag, is elke gevraagde gedragsverandering een brug te ver (Nie, 2016) (nl.wikipedia.org/wiki/Amygdala, n.d.). Het zevenstappenmodel gebaseerd op de Living Inquiries maakt dit kliteffect ongedaan. De betrokkenen in een pestsituatie kunnen zich dan weer vrij bewegen, denken en uiten. Zo zijn ze wel in staat het geleerde toe te passen of zelfs met een creatieve, mooiere oplossing te komen.


Nadeel
Het is in het begin onwennig en het vraagt een zekere moed om aan te kijken en te voelen wat je een groot deel van je leven uit de weg bent gegaan. Je kunt het vergelijken met een spier die nog getraind moet worden. Het kan saai lijken en kost tijd. Maar ditzelfde kan gezegd worden van het trainen voor een marathon.


Conclusie
Blijven doen wat onvoldoende werkt is geen optie zolang de gevolgen van pesten zo ernstig zijn. Laten we ieder onze eigen verantwoordelijkheid nemen, als gepeste, pester, meeloper, omstander, gezinslid, vertrouwenspersoon of groepsverantwoordelijke. Vergeet niet dat wijzelf last hebben van de situatie. Wij zijn zelf de enigen die aan deze last, en dus ons eigen welzijn, kunnen werken. Als we dan weer in een pestsituatie terechtkomen, kunnen wij vrij op onze unieke en eigen manier wel tot adequate actie komen (Napoli, 2005; Wisner, 2010). We hebben geen last meer en het pesten is aangepakt: een winwinsituatie.

Hanneke Geraeds-de Vries is zelfstandig gevestigd, en werkt als facilitator Living Inquiries en (stress)coach. Met behulp van de Living Inquiries biedt zij begeleiding aan cliënten, zowel volwassenen als kinderen, die gebukt gaan onder stress of last hebben van pesten.  Voor meer info zie: www.Stress2Balance.nl.

Eindelijk vrij van verslaving met Natuurlijke Rust en de Living Inquiries

Door Scott Kiloby (inhoud) en Hanneke Geraeds-de Vries (vertaling en bewerking tot artikel).

Verslaving, wat houdt dat eigenlijk in?

Wikipedia definieert verslaving als een toestand waarin een persoon fysiek en/of mentaal van een gewoonte of stof afhankelijk is, zodanig dat hij/zij deze gewoonte of stof niet, of heel moeilijk los kan laten. We kunnen afhankelijk worden van alcohol en drugs, maar ook van snacks, snoep, medicijnen, seks, internet, werken, winkelen, roken, gokken, gamen, enzovoorts. Het beheerst dan ons leven. Verslaving maakt dat we continu, zonder er controle over te hebben, op zoek zijn naar het volgende moment. We zijn continu op zoek om onszelf beter te voelen. Beter dan wat? Beter dan de onplezierige of pijnlijke gevoelens of gedachten, die nu  verschijnen. Deze gedachten en gevoelens zijn een erfenis uit het verleden. We dragen ze onbewust met ons mee en geloven tegen beter weten in op een betere toekomst. Zodra we ons voorkeursmiddel genomen hebben of bezig zijn met onze voorkeursactiviteit, lijkt dit te helpen. Maar deze korte momenten van goed voelen, verdwijnen weer onvermijdelijk omdat alle ervaringen slechts tijdelijk zijn. We blijven daarom op zoek naar bevrijding van de emotionele en psychische pijn uit ons verleden, en ook van het idee dat het ons aan iets ontbreekt, gevoelens van rusteloosheid en verveling. Doordat we geen voortdurende vrijheid van het verlangen naar onze gewoonte of ons middel ervaren, lijden we er nog eens extra onder. Bij een verslaving bestaat er geen ‘genoeg’. We blijven zoeken, zoeken en zoeken, zonder ooit echt te vinden… Het is een oneindige cyclus. Veel ontwenningsmethodes laten ons geloven dat als we van onze verslaving af willen, we ons op de toekomst moeten richten. Maar zoeken is zoeken, of het nu zoeken is naar het high-zijn van een drug of het zoeken naar een betere, gezondere of meer spirituele versie van onszelf in de toekomst. Als we onze verslaving zo benaderen, dan verandert onze gewoonte of ons middel alleen maar van inhoud. Heroïne, werk of winkelen wordt genezing, zelfverbetering of spiritueel ontwaken. De onderliggende dynamiek van zoeken is dezelfde. Het blijft een vicieuze cirkel. Gelukkig is er een uitweg uit deze vicieuze cirkel van zoeken. Een manier waarmee je totale bevrijding van je verslaving kunt vinden: Natuurlijke Rust en de Living Inquiries.

 

Natuurlijke Rust

Met Natuurlijke Rust wordt in essentie bedoeld: aanwezig zijn in het moment of meer in het moment leven, zonder met onze gedachten in de weer te zijn, zonder er in verzonken te zijn en eventuele negatieve gevoelens of pijn van binnenuit voelen enkel zoals ze nu als een puur fysieke sensatie verschijnen.

Deze rust is natuurlijk omdat het hier-en-nu al beschikbaar is voor ons. Het is rust omdat het moeiteloos is. Het is de gevoelde, fysieke sensatie van het hier-en-nu.

Elk moment van Natuurlijke Rust is geen doel in de toekomst, maar een ervaring in het hier en nu. We bereiken dit door:

  1. Gedurende de dag herhaaldelijk, vrij van gedachten, aanwezig te zijn. Vrij van gedachten wil zeggen niet verzonken zijn in gedachten.
  2. Op te merken dat gedachten (woorden en beelden) komen en gaan, zonder erover te oordelen, ze te analyseren of te becommentariëren. Het is te vergelijken met hoe we vogels voorbij zien vliegen in de lucht, als we tenminste niet de soort gaan benoemen of ons verliezen in gedachten over de vliegtechniek of hoe ze met elkaar communiceren als ze in een groep vliegen.
  3. Met onze aandacht rechtstreeks naar de fysieke sensatie van gevoelens en emoties te gaan, ze van binnen uit te voelen, en ze te laten zoals ze zijn, zonder ze te proberen te veranderen, te neutraliseren of er van af te komen.

Hoewel dit Natuurlijke Rust genoemd wordt, zijn we het niet gewend om dit te doen. Het is te vergelijken met een spier die opnieuw getraind moet worden. Door te blijven trainen, bereiken we dat we ons herinneren dat we kunnen blijven rusten op het moment dat het verlangen naar onze gewoonte of ons middel opduikt. Dit verlangen wint alleen aan kracht als het onopgemerkt blijft.

Iedere keer opnieuw hebben we de kans om te ontdekken dat elk verlangen naar een verslavende gewoonte of middel bestaat uit gedachten die tegelijkertijd opkomen met een fysieke sensatie alsof ze aan elkaar geklit zitten. En ook om te ontdekken dat gedachten woorden en/of beelden zijn en gevoelens en emoties te voelen zijn als een puur fysieke sensatie. Het wordt dan steeds gemakkelijker om er natuurlijk mee te rusten, er getuige van te zijn en het allemaal te laten ontstaan en weer verdwijnen zoals het uit zichzelf zal doen.

De ervaring dat gedachten vast geklit lijken te zitten aan gevoelens en/of emoties noemen we het Velcro-effect, het klit-effect (Velcro is klittenband). Dit effect wordt ongedaan gemaakt door natuurlijk te rusten met de fysieke sensaties van de gevoelens en/of emoties; ze geïsoleerd te voelen, zonder de woorden en beelden (de gedachten). Zo worden de woorden en beelden los gemaakt van de fysieke sensaties en kunnen de fysieke sensaties vrij bewegen in bewustzijn totdat deze vanzelf, zonder inspanning of manipulatie, wegstromen.

 

De Living Inquiries

De Living Inquiries vormen het gereedschap waarmee je heel krachtig en doelgericht, ook op andere momenten, het Velcro-effect kunt ontklitten.

Dankzij dit Velcro-effect kunnen we de onderliggende gevoelens en/of emoties oproepen wanneer we maar willen. De Living Inquiries leiden ons naar elk elementje in de klittenbal van woorden, beelden en fysieke sensaties. Het biedt ons de kans om er natuurlijk mee te rusten. Dit krachtige gereedschap komt verderop in dit artikel aan bod.

 

Verslaving is een identiteitscrisis; de ik-gerichtheid

Als iemand ons vraagt: wie ben je? Dan refereren we naar alle waarschijnlijkheid naar gedachten over het verleden: onze naam, levensgeschiedenis en gedachten over onszelf, inclusief onze jeugd en achtergrond, onze successen en mislukkingen. Dit zijn allemaal woorden en mentale beelden.

Het is een ik-verhaal dat inherent het ‘ik’ in het centrum van het leven plaatst. We noemen het daarom de ik-gerichtheid.

Deze ik-gerichtheid is een set gedachten die beweegt door de tijd, van het verleden, door het heden, naar de toekomst. Een verhaal.

Maar ben je een verhaal?

Ben je een set woorden en beelden die voor je geestesoog verschijnt?

Wat heeft een verhaal uit het verleden met nu te maken? Is het niet op dit moment waar het leven zich daadwerkelijk afspeelt?

Om een gevoel van een zelf te creëren, gebruiken we doorgaans ofwel positieve ofwel negatieve gedachten uit het verleden waar we waarde aan hechten. Hieraan lijken gevoelens en/of emoties geklit te zitten, omdat ze samen verschijnen, het eerder genoemde Velcro-effect. Zo vindt identificatie met de ik-gerichtheid plaats.

De gedachten uit het verleden bepalen hoe het huidige moment voelt en eruit ziet.

Als we onszelf bijvoorbeeld als een slachtoffer zien, ervaren we het huidige moment door een sluier van gedachten uit ons slachtofferverhaal gebaseerd op het verleden. Dit verhaal is een negatieve conceptuele lens en brengt negatieve emotionele energie met zich mee. Vanuit de slachtofferrol gezien is er een wereld vol met mensen en omstandigheden die hem of haar oneerlijk behandelen. Het slachtoffer zoekt anderen op die zijn of haar slachtofferverhaal onderbouwen. Deze anderen geloven in de illusie van het slachtofferschap. Zij voeden het. Misschien spelen zij de rol van de dader of laten ze het slachtoffer steeds weer het slachtofferverhaal vertellen. Dit bevestigt het gevoel dat hij of zij een slachtoffer is. Het verhaal houdt zo de illusie in stand. Het is een vicieuze cirkel.

Het gebeurt allemaal onbewust. Het slachtoffer realiseert zich niet dat hij of zij dit doet. Hij of zij gelooft dat het leven oneerlijk is voor hem. Dat hij of zij echt een slachtoffer is. Het slachtofferverhaal is niet de realiteit. Het is alleen maar een set gedachten.

Zowel de negatieve als de positieve verhalen die we over onszelf vertellen hebben geen absolute waarheid. En alle verhalen, of ze nu positief of negatief zijn, maken dat we ons afgescheiden voelen van elkaar. Dat gevoel van afgescheidenheid laat ons zoeken naar een toekomst waarin we onszelf compleet voelen.

De verhalen zijn van nature wispelturig.

We identificeren onszelf met de gedachten en emoties die toevallig op dat tijdstip verschijnen. Meteen volgen er dan meer klittende gedachten en emoties vanwege het Velcro-effect.

Het is geen wonder dat we naar verslavende middelen en activiteiten hebben gegrepen om ons beter te voelen. In onze verhalen zijn we overgeleverd aan de willekeur van wat er ook maar verschijnt. En, zodra we ons identificeren met gedachten en emoties, zijn we overgeleverd aan de willekeur van het Velcro-effect.

Deze manier van leven biedt geen stabiliteit. De verhalen laten de cyclus van het uitkijken naar een betere toekomst steeds maar weer voort duren.

We blijven negatieve situaties steeds in ons hoofd afspelen en fixeren ons op onze reacties op deze situaties. Onbewust proberen we onszelf zo te beschermen om maar niet die pijn weer te hoeven voelen als er zich in de toekomst vergelijkbare situaties voordoen. Deze behoefte om onszelf te beschermen houdt het gevoel in stand dat we afgescheiden zijn van anderen. Dit zelfbeschermingsmechanisme overschaduwt de niet-gehechte, niet-defensieve liefde die beschikbaar is in het huidige moment.

We handelen op basis van herinneringen van wie we zijn in plaats van te handelen vanuit de totale vrijheid die tot onze beschikking staat in het huidige moment. We proberen vaak te voorspellen en plannen hoe we in bepaalde toekomstige situaties zullen gaan handelen, in plaats van in het moment te leven en vanuit een authentieke, ongekunstelde manier van zijn een antwoord te geven op de situatie.

Als we etiketjes over onszelf vanuit het verleden meenemen naar het huidige moment, kleuren deze etiketjes onze huidige blik. Ze beperken wat we zien en doen. Deze etiketjes beperken onze creativiteit. Ze houden ons gefocust op onszelf, waardoor we de huidige situatie niet zien zoals die werkelijk is. We zien andermans perspectief over het hoofd. We zien het grotere plaatje niet meer. Met als gevolg dat we niet kunnen beschikken over echt creatief handelen waarbij iedereen baat heeft.

In onze verhalen zijn we vooral bezig met speciaal zijn en afgescheiden voelen van anderen in plaats van simpelweg hier en nu aanwezig te zijn met anderen en met wat er nu gebeurt.

We zijn niet onze positieve of negatieve etiketjes. Het zijn concepten en alle concepten, positief of negatief, verschijnen en verdwijnen in de aanwezigheid van het nu.

 

Het probleem met tijdelijke oplossingen

Omdat we niet weten wie of wat we echt zijn en we een voortdurende identiteitscrisis ervaren, is het heel begrijpelijk dat we naar onze verslavende middelen en activiteiten uitreiken om de pijn te verzachten of ons verhaal te ontvluchten. Maar door dit te doen, handelen we vanuit de valse overtuiging dat een tijdelijke, prettige oplossing ons de bevrijding kan bieden die we écht zoeken.

We kunnen het onszelf afgescheiden voelen zeker tijdelijk verlichten met middelen of activiteiten. Maar tijdelijke pleziertjes kunnen niet de ultieme en blijvende bevrijding bieden.

Iedere keer als we een drang om onszelf beter te voelen tijdelijk bevredigen, vergissen we er ons in dat we denken dat de voldoening van het verslavende middel of de activiteit zelf komt. Ons brein associeert bevrijding van het nare gevoel met het

middel of de activiteit. Op die manier zijn we al aan het rennen in het hamster-rad, op zoek naar meer tijdelijke oplossingen.

Door herhaaldelijk te rusten in het hier-en-nu, beginnen we te ontdekken wat er werkelijk gebeurt.

Onze voldoening komt niet van het middel of de activiteit.

Als we een drang tijdelijk bevredigen door ons te buiten te gaan aan een verslavend middel of activiteit ervaren we een korte pauze van het zoeken naar dat verslavende middel of die verslavende activiteit.

Dit is een belangrijk inzicht, dat we voor onszelf zullen moeten ontdekken.

Dit is waar we werkelijk naar op zoek zijn: het stoppen van het zoeken zelf.

Ware voldoening is niet tijdelijk. Herhaaldelijk rusten in het huidige moment brengt een grondige, voortdurende bevrijding van de vicieuze cirkel van het zoeken.

Tijdelijke oplossingen zullen nooit een levenslange zoektocht oplossen. Het zijn kleine pitstoppen langs de eindeloze weg van het najagen van een betere toekomst.

Deze jacht put ons uit. Zij heeft bovendien vaak een schadelijk effect op onze gezondheid en relaties.

Tijdelijke middelen en activiteiten zijn alleen maar symptomen van onze ware verslaving: ons denken. We zijn er aan verslaafd om non-stop te denken over onszelf, inclusief waar we geweest zijn en waar we heen gaan. Dit denken is gebaseerd op een bestaand gevoel van tekort te komen of tekort te schieten. Maar in plaats van te kijken naar dit verhaal over ontoereikendheid en het te zien als alleen maar woorden en beelden, geloven we het. En omdat dit gepaard gaat met oncomfortabele of zelfs pijnlijke gevoelens, zet het ons aan tot het zoeken naar nog meer tijdelijke oplossingen. Door dit zoeken naar middelen en activiteiten als een bron van tijdelijke bevrijding van het gevoel van tekort te komen of tekort te schieten, zien we eenvoudigweg het hier en nu, daar waar een stabiele en permanente bevrijding beschikbaar is, over het hoofd.

 

Natuurlijke Rust lost de ik-gerichte verhalen op

Natuurlijke Rust is het ruime, wakkere, alerte veld van bewustzijn, dat alles ziet komen en gaan. Door dit moeiteloze aanwezig zijn in het hier en nu wordt het ik-verhaal en haar spel van zoeken in het licht gezet.

Het verhaal wordt gezien voor wat het is: een cyclus van zoeken naar persoonlijk gewin, die niet beëindigd kan en zal worden door een betere toekomst na te blijven jagen. Zoeken kan en zal niet beëindigd worden door nog meer zoeken. Dit is pure logica!

“Deze methode bevrijd je van iets dat zich in de kern van alle verslavingen bevindt  –  je verslaving aan een zelf.”  ~ Jeff Foster

Door het opmerken van dit ik-verhaal en vervolgens herhaaldelijk te rusten in het hier en nu, zonder te hechten aan gedachten, worden we wakker uit de roes van ik-gerichtheid. Herhaaldelijke Natuurlijke Rust initieert een grondige en voortdurende bevrijding van de vicieuze cirkel van het zoeken.

We zullen zélf de voordelen van het hier en nu moeten ontdekken. Daarvoor kunnen we niet vertrouwen op wat anderen ons vertellen. Als we onszelf dit herhaaldelijk rusten eigen maken, ervaren we daadwerkelijk de niet-aan-gedachten-gehechte rust. Het is de sleutel tot bevrijding van onze vicieuze cirkel van zoeken.

 

Aan de slag met de Living Inquiries om het Velcro-effect te ontklitten

Naast Natuurlijke Rust zijn de Living Inquiries een zeer krachtig middel om onszelf te bevrijden van onze verslaving aan een ‘ik’ en van de onrust en onbalans die we ervaren in onze relaties met bepaalde mensen. De Living Inquiries helpen ons inzicht te krijgen in al onze relaties – niet alleen die met andere mensen, maar ook onze relatie met gedachten, gevoelens, fysieke sensaties en verslavende middelen en activiteiten. Veel mensen hebben al rust gevonden door het gebruik van dit gereedschap. Als het op de juiste manier gebruikt wordt is het effectief in het loslaten van de verhalen die ons tot verslaving aanzetten of die ons verslaafd houden.

Tot de Living Inquiries behoren de Compulsion Inquiry, de Unfindable Inquiry en de Anxiety Inquiry. Met dit gereedschap kunnen we in onze eigen directe ervaring kijken en zo gedachten, emoties en fysieke sensaties loslaten die verantwoordelijk zijn voor respectievelijk verslaving, belemmerende zelfbeelden en angsten. De Living Inquiries ontklitten het Velcro-effect; met andere woorden: ze maken conditionering ongedaan.

De Compulsion Inquiry (CI) richt zich op het ontklitten van woorden, beelden en fysieke sensaties die te maken hebben met onze drang naar verslavende middelen en activiteiten. Voordat we uitreiken naar een verslavend middel of activiteit, flitst er razendsnel een doorschijnend plaatje in en weer uit bewustzijn (de ghost-image). Het is een gedachte die verschijnt als een beeld van de toekomst, dat geassocieerd is met het zich te goed doen aan het verslavende middel of de activiteit; bijvoorbeeld een flits van een plaatje van je favoriete chocolade. Het plaatje creëert een sterke, bijna onmiddellijke drang, zowel in onze gedachten als in ons lichaam om het middel te gebruiken of tot de verslavende activiteit over te gaan.

Met deze ghost-image gaan we in de CI aan de slag. Net als de andere Living Inquiries, gaat het er bij de CI helemaal om je innerlijke ervaring van woorden, beelden en fysieke sensaties te vertragen en elk element te isoleren. Zodra we een element geïsoleerd hebben, de ghost-image bijvoorbeeld, rusten we er even mee en dan stellen we de vraag: “Is dit plaatje (of deze woorden of deze fysieke sensatie) het commando om het middel te nemen of de activiteit te gaan doen? Het is heel belangrijk dat je niet antwoordt met je verstand. Laat je lichaam het antwoord geven. Als er een fysieke sensatie opkomt als reactie, is het antwoord ja.

Ga dan met je aandacht naar deze fysieke sensatie. Voel die van binnen uit, zonder woorden of beelden erbij. Dan stellen we weer dezelfde vraag: “Is deze fysieke sensatie het commando om het middel te nemen of de activiteit te gaan doen?” Zo gaan we door met ieder element – elke set van woorden, elk plaatje en elke fysieke sensatie – op zoek naar het commando. Zodra we alle elementen op deze manier geïsoleerd hebben, kun je vaak geen commando vinden in deze afzonderlijke elementen. De drang om toe te geven aan je verslaving dooft dan uit.

De Unfindable Inquiry (UI) richt zich op de verhalen over dat we iets tekort komen of dat we tekort schieten. Deze verhalen (bijvoorbeeld: ‘ik ben niet goed genoeg’, ‘ik ben een mislukkeling’, ‘ik ben niet om van te houden’, ‘ik ben niet veilig’) wakkeren de verslaving aan. Ze brengen negatieve gevoelens of pijn met zich mee waaraan we willen ontsnappen. Hierdoor grijpen we naar ons object van verslaving.

De UI start met het benoemen van het object waarnaar je op zoek wil gaan. Bijvoorbeeld ‘diegene die niet goed genoeg is’. We gaan elementje voor elementje door de brei van woorden, beelden en fysieke sensaties heen, die samen het verhaal maken. Bij elk elementje stellen we de vraag: “Is dit het?/Ben ik dit?” (Zijn deze woorden het object? Is deze emotie het object? Is deze fysieke sensatie het object?) In ons voorbeeld: “Ben ik dit? Ik, diegene die niet goed genoeg is?”.

Kort gezegd: benoem het en zoek het.

Iedere gedachte (woorden of beelden) en gevoelens en emoties (fysieke sensaties) helemaal apart nemen en er de vraag bij te stellen ‘Is dit het?/Ben ik dit?’ is een krachtige manier om de gedachten, gevoelens en emoties die aan elkaar geklit lijken te zitten te ontklitten. Door te zien dat geen enkel element, geen enkele gedachte, gevoel of emotie alleen het object is, wordt het Velcro-effect ongedaan gemaakt. De illusie van de identiteit van niet goed genoeg te zijn (of welke object je ook onderzoekt) wordt dan gezien.

De Anxiety Inquiry (AI) lost de angst en onrust op die zo’n kritieke rol spelen bij verslavingen. De AI kan krachtig zijn om ons te bevrijden van de verlangens naar het object van onze verslaving. Deze verlangens gaan vaak gepaard gaan met angst. Alsof er tegelijkertijd een afkeer is die samengaat met de verslavingen. Afkeer wakkert de verlangens juist aan. Hoe meer we denken dat we iets niet zouden moeten doen, hoe meer we het willen doen.

Daarnaast is de AI zeer effectief bij het reduceren of elimineren van de ontwenningsverschijnselen die bij drugs en alcohol komen kijken.

De AI lijkt veel op de CI, alleen zoeken we niet naar het commando, maar naar een dreiging in de woorden, beelden en fysieke sensaties.

Je kunt de Living Inquiries eenvoudig onthouden: telkens drie elementen en een vraag. Alleen de vraag varieert per inquiry: “Is dit het commando?” (CI), “Is dit het?/Ben ik dit?” (UI) en “Is dit een dreiging?” (AI).

Met behulp van deze inquiries ervaren we hoe we de mentale verhalen en de negatieve en soms pijnlijke gevoelens en emoties die ermee gepaard gaan, los kunnen laten, zodat een grondige en voortdurende vrijheid en rust gerealiseerd wordt.

De Living Inquiries kunnen het beste eerst met een getrainde facilitator gedaan worden. Zij zijn erin getraind om je te helpen bepaalde valkuilen te vermijden die je kunt tegen komen als je ze zelf probeert. Je kunt dan volledig met je aandacht bij de woorden, beelden en fysieke sensaties blijven, zonder je te hoeven bekommeren om de volgende stap in het proces. De sessies kunnen ook online gedaan worden. Het is een uniek voordeel dat je als cliënt de Inquiries zelf leert gebruiken, zodat je ze zelf kunt toepassen in je dagelijkse leven. Zodra je ze een aantal keer met een facilitator gedaan hebt, is het gemakkelijker en effectiever om ze zelf uit te proberen.

Voor meer informatie over de Living Inquiries zie: http://www.livinginquiries.com (ook in het Nederlands).

Diegenen die langere tijd verslaafd zijn aan middelen die fysieke ontwenningsverschijnselen tot gevolg hebben, zoals alcohol, tabak, medicijnen en drugs, worden eerst verwezen naar het Kiloby Center for Recovery. Zij kunnen een intake doen via internet, waaruit duidelijk wordt welk traject het beste past. Hierbij staat het individuele belang van de cliënt altijd voorop.

Het Kiloby Center for Recovery is gelegen tussen de zanderige bergen in het weelderige groen van Palm Springs in California in de Verenigde Staten. De kern van de aanpak is om cliënten de Natuurlijke Rust van het aanwezig zijn in het hier en nu, te helpen ervaren. Het gereedschap uit het boek, ‘Natural Rest for Addiction[1]‘, waaronder de Living Inquiries, leidt cliënten naar een grondige en radicale bevrijding van hun verslaving(en) [2].  Voor meer informatie: www.kiloby.com.

 

Transformatie van ik-gerichtheid naar zijn-zonder-zelf

Ware transformatie treedt alleen op door Natuurlijke Rust, eenvoudig aanwezig zijn in het hier en nu. Ook de Living Inquiries worden vanuit deze Natuurlijke Rust gedaan. Hierdoor kan de tijdgebonden ik-gerichtheid die continu een betere toekomst heeft nagejaagd, eindelijk gezien worden voor wat het is, een denkbeeldig verhaal.

Pas als we dit niet-aan-gedachten-gehecht aanwezig zijn in het hier en nu, zonder zelf, direct ervaren en dit herkennen als wat we werkelijk ten diepste zijn, vindt transformatie plaats. We plakken onze identiteit dan niet langer op een denkbeeldig verhaal. We stoppen ook met het reduceren van anderen tot etiketten en verhalen.

In plaats van reageren, gaan we handelen vanuit een authentieke en oprechte manier van zijn. Zonder-zelf-zijn laat dan vanzelf onzelfzuchtigheid zien.

Alleen door het zelf ontdekken en ervaren van Natuurlijke Rust, kunnen we datgene vinden waar we de hele tijd écht naar hebben gezocht: het einde van het zoeken zelf. We ontdekken dat het er altijd al is geweest, in het hier en nu; daar waar we weigerden (of vergaten) te kijken.

[1] Scott Kiloby, Natural Rest for Addiction, A Radical Approach to Recovery Through Mindfulness & Awareness (2017).

[2] Het centrum verwelkomt mensen die lijden aan een verslaving, maar ook eenieder die de Living Inquiries dieper wil exploreren rond problemen met betrekking tot angsten, depressie, OCS (Obsessieve-Compulsieve Stoornis), PTSS (PostTraumatische StressStoornis) of zelfs eindeloos spiritueel zoeken.

Let wel; politiek ís persoonlijk (wat je ook vindt)

Door Fiona Robertson, vertaald door Pleun Vermaas.

We kennen allemaal het spelletje dat politiek is: oppositiepartijen die elk hun eigen door angst gevoede toekomstbeeld voor ons schetsen: “Stem niet op de tegenpartij! Zij zullen jouw levensstijl of je leven hoe dan ook geen goed doen.” Of het nou gaat om de andere politieke partijen, andere landen, een bepaalde groep of een bepaald soort mensen, het spel is hetzelfde: zij tegenover ons. En die twee zullen het nooit eens worden. In de jaren ’70 hadden de feministen de leus: “Het persoonlijke wordt politiek”. Ik zeg dat het omgekeerde ook waar is: het politieke wordt persoonlijk.

Als klein meisje koos ik altijd al partij voor de schlemiel. Ik heb in achterstandswijken in de binnenstad gewoond en gewerkt. Ik uitte mijn minachting voor die éne procent van de bevolking: bankiers en de rijke stinkerds. Toen ik ernaar keek met een facilitator, viel me het onderliggende verhaal op. Ik zag de woorden: ik moet bescheiden zijn. Tegelijk met die woorden voelde ik een sterke fysieke sensatie en voor mijn ogen verschenen er talloze beelden. Behalve een zelf dat bescheiden was, was er een bevel of instructie om bescheiden te zijn. Toen werd me duidelijk hoezeer dit doorwerkte op vele facetten in mijn leven.

Ik weet nog niet hoe het doorzien van dit ik-moet-bescheiden-zijn-verhaal verder gaat. We kijken, misschien komt er nog wat. Er is geen voorschrift. Wat er vanaf nu ook mag gebeuren, ik ga niet meer gebukt onder mijn, voorheen onbewuste, bescheiden-moeten-zijn-verhaal, wat natuurlijk getriggerd werd door beelden van rijkelui die in grote villa’s wonen. Ik hoef het niet meer op anderen te projecteren. Als het weer opkomt zal ik me er, me dunkt wel, bewust van zijn. En zo niet, dan kan ik verder inquiry doen.

Ongeacht jouw eigen politieke voorkeur, kijk eens wie volgens jou ‘zij’ zijn; het mag iedereen zijn. Wie haat je? Met wie ben je het helemaal oneens? Met wie ga je in discussie? Als je een debat volgt op t.v., tegen wie schreeuw je dan? Of je nu politiek rechts, links of midden, Moslim of Jood, zwart of wit, vluchteling, feminist, pedofiel, religieus rechts, of religie anders, homo, immigrant, Darwinist, of homofoob bent, het gaat er niet om wie goed is en wie fout. Het gaat erom te kijken in hoe en waar het politieke persoonlijk wordt.

Neem even een moment van rust, sluit je ogen, focus je op je lichaam, en haal een paar keer diep adem. Dan haal je het plaatje van ‘zij’ voor ogen en bekijkt het. Gewoon kijken. Veroordelingen kunnen opkomen. Dat is o.k., daar kijken we later wel naar. Voor nu kijk je alleen naar dit plaatje. Gaat er dreiging, gevaar of aanval -je kunt kiezen welk woord je meest geschikt vindt- van uit? Onthoud, dit is geen intellectueel of verstandelijk proces; laat je lichaam maar het antwoord geven. Als je iets in je lijf voelt betekent dit dat er een dreiging is. Welk antwoord je maar krijgt, spanning of een verkramping, een gevoel van angst of andere emotie, neem het zoals het komt. Neem de tijd om het te voelen. En kijk dan wat er gebeurt, laat het proces zijn gang gaan. Kijk naar de woorden en de plaatjes die opkomen en voel die fysieke sensaties van de gevoelens. Kijk, dan kom je te weten waar precies het gevaar schuilt. Merk de reactie van je lichaam op.

Het zou kunnen dat terwijl je bewust dat gevaar ‘doorvoelt’, er een identiteit opduikt. Misschien komen er woorden voorbij als: “ik ben in gevaar“ of “ze willen wat van me afpakken”. Of: ‘ik ben waardeloos vergeleken met hen” of: “Ik ben veel beter dan ‘zij”. Kijk ook naar die identiteit(en).

Het kan ook handig zijn om gebruik te maken van de Boomerang of Panorama Inquiry. De Boomerang kun je gebruiken bij een specifieke persoon of situatie die je triggert en met de Panorama kijk je naar meer dan één persoon of situatie.

Wanneer we anderen kwaliteiten toedichten, negatief of positief, kun je er vergif op innemen dat er een beschadigde identiteit aan zet is. En ook nu, laat het zijn wat het is. Haal opnieuw het plaatje van die ‘zij’ voor ogen. Kijk wat het over jou zegt en wat je bent. Wie ben jij in vergelijking met hen? Stel jezelf die vraag en luister naar het antwoord. Herhaal de vraag, het is mogelijk dat er elke keer verschillende antwoorden opkomen. Voel welke van de antwoorden het meeste resoneert. En blijf zoeken naar die identiteit in de woorden, beelden en fysieke sensaties die om je aandacht vragen.

Als de Inquiries op deze manier worden gebruikt helpt het ons om een gevoel van angst of dreiging rond welke politieke kwestie dan ook te ontkrachten. Zelfs voor de kwesties die heel dichtbij komen en volkomen echt schijnen (opwarming van de aarde, vluchtelingenproblematiek, kredietcrisis, waar je hart ook maar van opspringt of je haren recht van overeind gaan staan) kan ontmanteld worden met een inquiry. Wees grondig, laat vooral geen lijken in de kast liggen. Het gaat bij een inquiry niet om het bestaan van dingen te ontkennen en dingen behoeven evenmin een conclusie. Het gaat erom onze ervaringen te onderzoeken om te zien of er niet eerder onderzochte aannames of overtuigingen rondzwerven en rotzooi trappen.

Als we er op deze manier naar kijken kunnen we elk politiek standpunt, emotioneel of spiritueel correct, loslaten. Zo laten de Inquiries ons op ieder moment oprecht zijn. We zijn misschien geschokt door wat komt. Of vinden het gênant. Maar dat hoort allemaal bij het proces. Als er een pad is wat we niet durven betreden, kunnen we ernaar kijken. Wat is het ergste dat kan gebeuren? We zien woorden en beelden en voelen lichamelijke sensaties.

Als we de tijd nemen om de angel van het persoonlijke uit het politieke te halen merken we doorgaans dat er meer duidelijkheid, flow en ruimte rond onze mening(en) is. Mogelijk ontdekken we dat de woede die we eerder voelden over een thema of standpunt dat een politicus te berbe bracht, eigenlijk het verhaal is van een onvolmaakt zelf in ons. Een zelf, dat toen niet, maar nu wèl scherp op ons netvlies staat. Mogelijk vinden we dat we hetzelfde moeten zijn als onze ouders, omdat we hun goedkeuring willen, waardoor we, onbewust, authentieke zelven een enkeltje vergetelheid hebben verkocht. Wat we ook maar ontdekken in dit proces, we zijn vrij om een mening, waar we ons senang bij voelen, te behouden. Zonder star te worden van angst of onvolmaaktheid. Dat is het verschil.

“Het is gezien, het is niet onopgemerkt gebleven.”  Gerard Reve (Uit De Avonden) [noot vertaler]

Dit artikel komt uit Fiona’s boek, The Art of Finding Yourself.

Omarm stress met Natuurlijke Rust en de ‘Living Inquiries’

Door Hanneke Geraeds-de Vries.

Wat als stress goed voor je zou zijn? Zou je stress dan niet in volle overgave willen omarmen?

Ik weet het, het staat haaks op wat we dagelijks over stress horen en lezen in de diverse media. Toch is dit de conclusie van een aantal wetenschappelijke onderzoeken in Amerika. De psychologe Kelly McGonigal legt het allemaal uit in haar TED talk , waarin ze opbiecht jarenlang de verkeerde en zelfs schadelijke boodschap over stress heeft af gegeven: dat stress slecht voor je gezondheid zou zijn.

Het blijkt dat het niet de stress zelf is, die slecht is voor de gezondheid, maar het geloof dat stress slecht voor je is! Uit de onderzoeksgegevens kwam zelfs naar voren dat stress gezonder is dan helemaal geen stress te hebben. Als we stress omarmen, gaat wel onze hartslag omhoog, maar trekken onze bloedvaten niet samen. De stresservaring komt dan overeen met wat er gebeurt in momenten van vreugde en moed!

Kelly McGonigal laat ons bovendien weten dat stress sociaal maakt. Tijdens een stressreactie verspreidt de hypofyse oxytocine, ook wel knuffelhormoon genoemd. Dit motiveert ons om iemand te vertellen hoe we ons voelen in plaats van het op te kroppen.
Verder helpt dit knuffelhormoon onze stressreactie gezonder te maken en herstellen we sneller van stress.

De fysieke voordelen van oxytocine worden versterkt door sociale steun; geven of ontvangen, dat maakt niet uit! Tijdens ondersteunend sociaal contact worden meer van deze knuffelhormonen afgegeven door de hypofyse.

Is dat niet wonderlijk?

Blijkbaar kunnen we schade door stress herstellen en in de toekomst vermijden! Als we stresservaringen omarmen, creëren we een gezonde biologie van vreugde en moed. Als we ons onder stress verbinden met anderen herstellen we sneller. We zijn erop gebouwd om voluit te leven!

Is dit geen fantastische ontdekking? Dan wil je toch niets liever dan zowel stress als je medemensen omarmen?

Het klinkt allemaal heel mooi, inderdaad. Maar is het wel zo eenvoudig?

Wie heeft er tegenwoordig nog tijd en gelegenheid voor sociale steun?
En hoe doe je dat eigenlijk, stress omarmen? We zitten vaak zo vast in onze automatische patronen dat deze omschakeling van stress als vijand naar stress als vriend niet zomaar in praktijk te brengen is.

Dit is waar Natuurlijke Rust en de ‘Living Inquiries’ van Scott Kiloby uitkomst bieden.
Natuurlijke Rust (in het Engels: Natural Rest) is vergelijkbaar met Mindfulness. Die rust wordt ‘natuurlijk’ genoemd, omdat die er van nature altijd is, in elke situatie, maar we ervaren deze niet of nauwelijks doordat we zo in de weer zijn met onze gedachten en het geloof er in. Bijvoorbeeld met de gedachte dat stress ongezond is.
Door zo vaak mogelijk korte momenten van deze niet-aan-gedachten-gehechte rust te nemen, wordt dit uiteindelijk een leefwijze, waarin we open staan voor wat er nu is, in plaats van onaangename gevoelens te onderdrukken. Als er dan stress opduikt, omarmen we die; als er vermoeidheid opkomt, omarmen we die ook en walsen we er niet over heen.
Vastgeroeste patronen (conditionering) houden ons af van het ervaren van Natuurlijke Rust.
De ‘Living Inquiries’ zijn een aan Mindfulness gerelateerde methode die deze patronen effectief oplossen. Door de duidelijke structuur van de ‘Living Inquiries’ werken ze als een laser: scherp en doelgericht.
Conditionering bestaat uit gedachten (woorden en/of beelden), gevoelens (fysieke sensaties) die als het ware aan elkaar geklit de kop op steken. Dit wordt door Scott Kiloby het ‘Velcro-effect’, het klit-effect genoemd.
In een inquiry worden deze patronen onder de loep genomen; elk element, hetzij woorden of beelden, hetzij fysieke sensaties, zoals bijvoorbeeld verkramping en spanning (voelbaar als energie in het lichaam), krijgt aandacht, zonder oordeel erover. De kracht zit hem erin dat er zo ook gedachten en gevoelens aan bod komen, die voorheen blinde vlekken voor ons waren. Het onbewuste, het onderdrukte, wordt bewust gemaakt.
Hierdoor lost het Velcro-effect op. Zo kan de opgeslagen energie van voorheen onderdrukte gevoelens weer gaan stromen en vallen de automatische patronen uit elkaar. Deze automatische patronen zijn nu niet meer nodig om bepaalde gevoelens te onderdrukken. Er is nu vertrouwen dat ze heel bewust omarmd kunnen worden.
Dan kan het Natuurlijk Rusten (Mindfulness) pas echt een leefwijze worden, zonder dat onze conditionering ons om de tuin blijft (ver)leiden met verslavingen en angsten.

‘Living Inquiry’-sessies kunnen online gedaan worden. Het voordeel is dat je als cliënt de ‘Inquiries’ zelf leert gebruiken, zodat je ze zelf kunt toepassen in je dagelijkse leven.
Naast het helpen omarmen van stress biedt deze methode ook mogelijkheden tot steun van en aan lotgenoten in de zogenaamde Natuurlijke Rust Groepen. Deze groepen bieden een uitstekende mogelijkheid om het knuffelhormoon oxytocine op te doen; daarmee reageren we gezonder op stress, wordt eventueel al aangerichte schade hersteld en vergroten we onze veerkracht.
In Natuurlijke Rust kunnen we dan onze unieke kwaliteiten weer moeiteloos laten stralen.

‘A diamond is just a piece of charcoal that handled stress exceptonally well’

‘Een diamant is gewoon een stuk houtskool dat uitzonderlijk goed omgegaan is met druk/stress.’

~ author unkown